Biografia Stanisława Brzozowskiego

Z Stanisław Brzozowski (1878-1911)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Życiorys Stanisława Brzozowskiego (wersja podstawowa)
Wpis do uzupełnienia i rozbudowania

Stanisław Brzozowski, właściwie: Leopold Stanisław Leon Brzozowski. Pseudonimy i kryptonimy: A. Cz.; A. Czepiel; ADAM Czepiel; Czepiel; S. B.; ST. B.; ST. BRZ.

Krytyk literacki, filozof, publicysta, powieściopisarz. Urodził się 28 czerwca 1878 roku we wsi Maziarnia, parafia Wojsławice, koło Chełma, z ojca Feliksa i matki Wandy z Borowskich. Ojciec Brzozowskiego był administratorem w dobrach hrabiego Poletyłły. Brzozowski uczęszczał do gimnazjum w Lublinie, po czym od V klasy (r. 1893) w Niemirowie na Podolu. W r. 1896 przeniósł się wraz rodzicami do Warszawy, gdzie zapisał się na wydział przyrodniczy Uniwersytetu Warszawskiego, skąd w grudniu 1897 r. został relegowany za udział w demonstracji przeciw prof. Ziłowowi. Wiosną 1898 r. Brzozowski został wybrany prezesem tajnej Bratniej Pomocy. Chcąc ratować chorego ojca, zdefraudował pieniądze kasy Bratniej Pomocy, za co stanął przed sądem koleżeńskim. Niedługo później, w październiku 1898 r. został aresztowany pod zarzutem przynależności do tajnego Towarzystwa Oświaty Ludowej. W więzieniu, gdzie przebywał około miesiąca i gdzie nabawił się gruźlicy, Brzozowski złożył obszerne zeznania obciążające wielu kolegów (Zob. Sprawa Brzozowskiego). W czasie pobytu w areszcie Brzozowski został skazany przez sąd koleżeński Bratniej Pomocy na trzyletnie wykluczenie z organizacji młodzieżowych. Został zwolniony z więzienia po miesiącu, po czym podjął się pracy zarobkowej jako pisarz, krytyk i tłumacz. W listopadzie 1899 r. Brzozowski wyjechał do Otwocka na leczenie; przebywał tam do 1901 r. 23 marca 1901 r. ożenił się z poznaną w Otwocku Antoniną Kolberg, bratanicą Oskara Kolberga, a od stycznia 1902 r. mieszkał z powrotem w Warszawie. W maju 1901 r. Brzozowski nawiązał współpracę z wydawnictwem Arcta, w 1902 r. został publicystą "Przeglądu Tygodniowego", a następnie od grudnia 1902 pisywał dla "Głosu" redagowanego przez Jana Władysława Dawida. W 1903 r. zdobył duży rozgłos kampanią przeciwko Henrykowi Sienkiewiczowi na łamach pisma Dawida. Jesienią 1904 r. zainicjował kolejną głośną debatę, atakując Miriama. Brzozowski cały czas chorował i cierpiał niedostatek. Od lipca 1903 r. do sierpnia 1904 r. znów przebywał w Otwocku, od lutego do września 1905 w Zakopanem, a później we Lwowie. W styczniu 1906 r. dzięki pomocy Rafała Bubera wyjechał na leczenie do Włoch, do Nervi. Następnie w maju 1906 r. przeniósł się do Lozanny, by jesienią znów wrócić do Lwowa, gdzie wygłosił dwa cykle dobrze przyjętych odczytów. Wtedy zyskał znaczną popularność wśród młodzieży. W tym samym czasie we Lwowie Narodowa Demokracja wydała drukiem wydobyte z archiwum zeznania Brzozowskiego ze śledztwa w sprawie Towarzystwa Oświaty Ludowej. Fakt opublikowania ich skłonił Brzozowskiego do publicznej spowiedzi. Narodowej Demokracji zarzucił również, że publikacja protokołów ma charakter polityczny i jest próbą dyskredytacji jego osoby. W zimie 1906/1907 r. Brzozowski ponownie wyjechał do Włoch, do Nervi, a od sierpnia 1907 r. mieszkał już we Florencji. Mimo choroby, nędzy materialnej i spraw sądowych Brzozowski pracował bardzo intensywnie, publikując kolejne książki i artykuły. W kwietniu 1908 r. pisma socjalistyczne ogłosiły listę współpracowników Ochrany, na której znalazło się także nazwisko Brzozowskiego (zob. [:Sprawa Brzozowskiego]). Ten zgłosił wówczas protest, domagając się zwołania sądu międzypartyjnego. Opinia publiczna w znacznej mierze zwróciła się przeciwko Brzozowskiemu, wsparli go jedynie nieliczni intelektualiści, m.in. Karol Irzykowski, Ostap Ortwin i Mieczysław Limanowski. W lutym 1909 r. odbyła się pierwsza sesja sądu obywatelskiego (złożonego głównie z przedstawicieli PPS Frakcji Rewolucyjnej i Partii Socjalno-Demokratycznej oraz Feliksa Kona) pod przewodnictwem Henryka Diamanda, w marcu druga. Oba posiedzenia nie przyniosły rozstrzygnięcia. Brzozowski odmówił przyjazdu na trzecią sesję sądu, obawiając się o bezstronność sędziów. 30 kwietnia 1911 r. zmarł nie doczekawszy się wyroku (zob. także Grób Stanisława Brzozowskiego).

Źródła

Polski Słownik Biograficzny, t. II, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1937.
Zob. także Źródła/bibliografia strony.